Konferencja naukowa „Marki przemysłowe Ziem Zachodnich i Północnych 1945–1989”

21–22 października 2026 roku, Wrocław

Ziemie Zachodnie i Północne stały się po 1945 roku swoistym laboratorium społeczno‑gospodarczym powojennej Polski. Zastana infrastruktura przemysłowa, jej odbudowa, wymiana ludności, nacjonalizacja, tworzenie nowych struktur administracyjnych oraz długotrwały stan tymczasowości, a przez to peryferyjności tych obszarów, wpłynęły na funkcjonowanie gospodarki oraz wykreowanie charakterystycznych i zakotwiczonych w pamięci zbiorowej marek przemysłowych i użytkowych. Pod tym pojęciem rozumiemy nie tylko znaki towarowe, lecz także nośniki znaczeń kulturowych, społecznych i tożsamościowych.

Ziemie Zachodnie i Północne należały w Polsce Ludowej do najbardziej uprzemysłowionych regionów. Funkcjonowały tu przedsiębiorstwa o różnorodnym profilu produkcji, reprezentujące właściwie każdą gałąź przemysłu – od wydobywczego, przez elektromaszynowy i stoczniowy, po tekstylny. W wielu przypadkach udało się stworzyć marki rozpoznawalne w skali kraju, a czasem także za granicą, takie jak Chemitex-Stilon, Diora, Elwro, Jelcz, Lumel, Stomil, Pafawag, Polar, Police, Stocznia Szczecińska, Stilon, Zamech i wiele innych.

Mimo prężnej produkcji i znaczenia dla lokalnych społeczności, wiele zakładów nie przetrwało transformacji ustrojowej lat 90. XX wieku. Podczas konferencji chcielibyśmy przyjrzeć się procesom, które doprowadziły do powstania, rozwoju, a następnie – w wielu wypadkach – upadku przemysłu na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Interesują nas zarówno duże przedsiębiorstwa przemysłowe i ich powojenna historia, jak i projektowane oraz wytwarzane na Ziemiach Zachodnich i Północnych produkty przemysłowe i powszechnego użytku – obecne w doświadczeniu życia codziennego mieszkańców powojennej Polski. Zapraszamy do udziału badaczy i badaczki zajmujących się historią gospodarczą i społeczną, kulturą materialną, socjologią, antropologią, wzornictwem przemysłowym, historią sztuki, studiami nad konsumpcją i nauką o zarządzaniu.

Propozycje zagadnień i zjawisk występujących na Ziemiach Zachodnich i Północnych Polski w latach 1945–1989:

• Kontynuacja, zmiana czy początek? – adaptacja i wykorzystywanie infrastruktury zastanej.
• Historie wybranych zakładów pracy.
• Flagowe produkty Ziem Zachodnich i Północnych na rynkach krajowym i zagranicznym.
• Rozwój, osiągnięcia technologii produkcyjnych i patenty, projektanci, konstruktorzy, zespoły badawcze, współpraca z uczelniami
• Kształcenie przyzakładowe.
• Marki przemysłowe w warunkach gospodarki centralnie sterowanej.
• Rola i miejsce PZPR w zakładzie pracy.
• Sylwetki osób zasłużonych dla produkcji przemysłowej.
• Człowiek w zakładzie pracy – BHP, udogodnienia socjalne, oferta kulturalno-oświatowa i sportowa, humanizacja pracy.
• Wpływ produkowanych dóbr na podnoszenie komfortu życia codziennego.
• Problemy w produkcji – czynniki wpływające na zahamowanie lub zmniejszenie efektywności przedsiębiorstw.
• Zagadnienia związane z jakością.
• Przyczyny upadku zakładów przemysłowych w latach 90. XX wieku i później – czy musiało do tego dojść?

Konferencja, odbędzie się w dniach 21–22 października 2026 roku w Centrum Historii Zajezdnia we Wrocławiu, jest organizowana przez Ośrodek „Pamięć i Przyszłość” w ramach Sieci Ziem Zachodnich i Północnych.

Zgłoszenia – Call for Papers (CfP)

• Termin nadsyłania zgłoszeń: do 15 marca 2026 r.

• Formularz zgłoszeniowy: https://formularz.zajezdnia.org/konferencja-marki-przemyslowe/

• Informacja o wynikach: do 15 kwietnia 2026 r.

Organizatorzy planują wydanie recenzowanej publikacji pokonferencyjnej. Autorom przyjętych artykułów zostaną wypłacone honoraria.

Udział w konferencji jest bezpłatny. 

W razie pytań prosimy o kontakt pod adresem: kamil.borecki@zajezdnia.org

Komitet organizacyjny:

dr hab. Wojciech Kucharski (Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”),

dr hab. Tomasz Przerwa, prof. UWr (Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego),

dr hab. Marceli Tureczek, por. UZ (Instytut Historii Uniwersytetu Zielonogórskiego),

prof. dr hab. Adam Makowski (Instytut Historii Uniwersytetu Szczecińskiego),

dr Bartosz Kuświk (Instytut Śląski),

dr Katarzyna Bock-Matuszyk (Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”),

dr Kamil Borecki (Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”),

dr Marek Szajda.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu Wektory Nauki.